Pomoc? Napisz do nas lub zadzwoń: 507791219
Legalna apteka
Darmowa dostawa od 349 zł
Nasz sklep

Jak działa melatonina? Hormon snu i na co pomaga

Piotr Badecki

Melatonina daje organizmowi sygnał, że zapadła noc i pora iść spać. To ona odpowiada za uczucie senności, które pojawia się wieczorem, gdy gaśnie światło. Zrozumienie, jak działa melatonina, pozwala trafnie dobrać porę przyjęcia i formę preparatu, bo bez tego łatwo o rozczarowanie efektem. Produkuje ją szyszynka, czyli mały gruczoł w mózgu, i robi to głównie […]

Melatonina działanie, na co pomaga, światło niebieskie
Jak działa melatonina? Hormon snu i na co pomaga
Strona główna » Jak działa melatonina? Hormon snu i na co pomaga

Melatonina daje organizmowi sygnał, że zapadła noc i pora iść spać. To ona odpowiada za uczucie senności, które pojawia się wieczorem, gdy gaśnie światło. Zrozumienie, jak działa melatonina, pozwala trafnie dobrać porę przyjęcia i formę preparatu, bo bez tego łatwo o rozczarowanie efektem.

Produkuje ją szyszynka, czyli mały gruczoł w mózgu, i robi to głównie w ciemności. W dzień poziom melatoniny spada niemal do zera. Hormon ten działa na dwa sposoby, bo lekko usypia i jednocześnie przestawia zegar biologiczny na porę snu. Nie wyłącza mózgu jak silny lek nasenny, tylko podpowiada mu, kiedy zwolnić.

Jak działa melatonina krok po kroku

Melatonina powstaje w szyszynce głównie w nocy, gdy jest ciemno. Najsilniej hamuje ją światło, zwłaszcza niebieskie z ekranu telefonu.

Za jej działanie odpowiadają dwa mechanizmy. Pierwszy to bezpośredni, łagodnie uspokajający wpływ na organizm. Drugi to ustawianie zegara biologicznego na odpowiednią porę, podobnie jak przestawia się wskazówki zegarka.

Krótko mówiąc, melatonina odpowiada za sygnał „zapadła noc”, a nie za wyłączenie mózgu na siłę. Tłumaczy to też, dlaczego tak bardzo liczy się pora jej przyjęcia.

Przyjęta po południu lub wieczorem przesuwa zegar do przodu, więc zasypiasz wcześniej niż zwykle. Rano działa odwrotnie i przesuwa zegar do tyłu, a w trakcie samego snu jej wpływ na zegar jest już minimalny.

Z wiekiem organizm produkuje jej mniej, bo po 55. roku życia nocny poziom melatoniny jest niższy niż u młodych dorosłych. To częściowo tłumaczy, dlaczego starsze osoby częściej budzą się w nocy.

Po jakim czasie działa melatonina?

Szybkie postacie zaczynają działać po około 50 minutach, a postacie o przedłużonym uwalnianiu potrzebują więcej czasu, bo ich szczyt pojawia się po około 3 godzinach po posiłku.

Tabletki i krople szybko uwalniające wchłaniają się najszybciej, a ich stężenie we krwi osiąga szczyt zwykle po pół godziny do dwóch godzin. Organizm usuwa melatoninę bardzo sprawnie, więc jej poziom zaczyna spadać już po kilkudziesięciu minutach od szczytu.

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu oddają melatoninę stopniowo, dzięki czemu utrzymuje się ona w organizmie dłużej. Z tego powodu lepiej sprawdzają się przy problemach z utrzymaniem snu przez całą noc.

Sam efekt na zasypianie jest realny, ale umiarkowany, bo melatonina skraca je średnio o kilka do kilkunastu minut, nie o godzinę. Duża analiza 19 badań z udziałem 1683 osób wykazała skrócenie zasypiania średnio o 7 minut względem placebo, a w innym ujęciu tych samych danych wynik sięgał około 10 minut.

U osób z zaburzeniami snu lub problemami psychicznymi efekt bywa większy. Inny przegląd badań pokazał skrócenie zasypiania o około 18 minut i wydłużenie całkowitego czasu snu o około 30 minut.

Inaczej wygląda to przy zaburzeniach rytmu dobowego, na przykład u osób niewidomych, bo tam pełny efekt bywa widoczny dopiero po około dwóch tygodniach regularnego stosowania.

Na co pomaga melatonina, a na co nie

Melatonina pomaga uregulować rytm snu, gdy coś go zaburzy. Nie leczy natomiast bezsenności wywołanej innymi przyczynami, na przykład bólem czy stresem.

Lek bez recepty pomaga w trzech sytuacjach: przy jet lagu po dalekich podróżach, przy pracy zmianowej oraz przy zaburzeniach rytmu snu u osób niewidomych.

Osobny lek na receptę ma postać o przedłużonym uwalnianiu. Stosuje się go krótkotrwale, maksymalnie do 13 tygodni, przy bezsenności ze złą jakością snu u osób po 55. roku życia.

Suplementy diety z melatoniną mogą powoływać się tylko na dwa oficjalne stwierdzenia zdrowotne. Przy dawce 1 mg krótko przed snem brzmi ono „Melatonina przyczynia się do skrócenia czasu potrzebnego na zaśnięcie”. Przy dawce co najmniej 0,5 mg dozwolone jest zdanie „Melatonina pomaga w łagodzeniu subiektywnego odczucia zespołu nagłej zmiany strefy czasowej”.

Badacze sprawdzali melatoninę też w innych sytuacjach, na przykład przy zespole opóźnionej fazy snu czy jako możliwe wsparcie antyoksydacyjne. To obszary badane, ale bez oficjalnej rejestracji ani zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego, więc traktuj je jako niepotwierdzone.

Właściwości i dawkowanie melatoniny w skrócie

Dawka zależy od tego, po jaki produkt sięgasz, bo lek bez recepty, lek na receptę i suplement mają różne zasady dawkowania.

W przypadku leku bez recepty, takiego jak melatonina LEK-AM 5 mg, dawkowanie zależy od wskazania. Przy jet lagu to 2–3 mg raz na dobę po zmroku. Zaczynasz pierwszego dnia podróży i kontynuujesz jeszcze 2–3 dni po przylocie.

Osoby pracujące zmianowo przyjmują 1–5 mg na godzinę przed snem, a osoby niewidome zwykle 0,5–5 mg około 21:00–22:00.

Lek na receptę o przedłużonym uwalnianiu dawkuje się inaczej. Bierzesz 2 mg raz dziennie, 1–2 godziny przed snem, po posiłku, maksymalnie przez 13 tygodni. Tabletkę połykasz w całości, bez rozgryzania.

Pełny przegląd dawek krok po kroku, razem z tym, o której porze je przyjmować, znajdziesz w tekście o dawkowaniu melatoniny.

O czym pamiętać przy stosowaniu melatoniny

Ważne: Melatoniny nie stosuj po wypiciu alkoholu ani w ciąży czy podczas karmienia piersią. Produkt trzymaj poza zasięgiem dzieci, bo przypadkowe zażycie może im zaszkodzić.

Melatonina jest dobrze tolerowana, ale nie jest obojętna. Przy krótkim stosowaniu działania niepożądane są nieliczne i zwykle same mijają, najczęściej w postaci osłabienia, bólu głowy albo senności w ciągu dnia.

Nie łącz jej z alkoholem, bo osłabia on jej działanie. Szerzej piszemy o tym w tekście melatonina a alkohol.

Uważaj też na inne leki. Melatonina nasila działanie leków nasennych i uspokajających, a niektóre preparaty zmieniają jej stężenie we krwi. Jeśli przyjmujesz cokolwiek na stałe, zapytaj farmaceutę.

Zachowaj ostrożność przy chorobach wątroby i nerek, depresji, padaczce oraz zaburzeniach odporności i hormonalnych. Melatonina może wywoływać senność, dlatego po jej zażyciu nie prowadź samochodu.

Co melatonina robi, a czego nie

Melatonina nie usypia na siłę jak silny lek nasenny, tylko ustawia zegar biologiczny.

Nie ma doniesień, by uzależniała. Zwykle nie powoduje też tolerancji ani nasilonych kłopotów ze snem po odstawieniu, więc możesz przerwać jej przyjmowanie od razu.

To nie jest lek na ciężkie zaburzenia psychiczne ani na bezsenność wywołaną innymi przyczynami, na przykład bólem czy stresem.

Melatonina jako lek i jako suplement

W Polsce melatoninę kupisz w trzech formach prawnych i każda ma inne zasady.

Lek bez recepty ma zatwierdzoną ulotkę i kontrolę jakości każdej wyprodukowanej serii, więc dawka jest przewidywalna. Lek o przedłużonym uwalnianiu wymaga recepty od lekarza. Suplementy diety są tylko zgłoszone do Głównego Inspektoratu Sanitarnego, bez zatwierdzonej ulotki, a producent może powoływać się wyłącznie na dopuszczone oświadczenia zdrowotne.

Ta różnica ma znaczenie praktyczne. Badanie z USA sprawdziło 25 rodzajów żelków z melatoniną kupionych w sklepach i aż 22 z nich miały etykietę niezgodną z rzeczywistą zawartością.

Realna ilość melatoniny wahała się od 74 do 347 procent tego, co deklarował producent, a jeden produkt w ogóle jej nie zawierał. Amerykański raport zdrowotny odnotował też wzrost przypadkowych zażyć melatoniny przez dzieci o 530 procent w latach 2012–2021.

Te dane dotyczą niekontrolowanego rynku suplementów w USA, a polski lek bez recepty ma zatwierdzoną ulotkę i kontrolę jakości każdej serii. Niezależnie od formy produkt zawsze trzymaj poza zasięgiem dzieci.

Którą formę melatoniny wybrać

Forma decyduje o tym, jak szybko poczujesz efekt i jak wygodnie ją zażyjesz.

Tabletki szybko uwalniające i krople działają najszybciej, więc to dobry wybór, gdy zależy ci na szybszym zaśnięciu, na przykład przy jet lagu.

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu wydzielają melatoninę stopniowo przez kilka godzin i sprawdzają się, gdy zależy ci na utrzymaniu dobrej jakości snu przez całą noc.

Żelki z melatoniną to wygodna alternatywa dla osób, które nie lubią połykać tabletek. Działają podobnie jak zwykłe szybkie tabletki, więc sprawdź dokładną dawkę na opakowaniu.

Widząc, jak działa melatonina w różnych formach, łatwiej dobrać tę, która pasuje do twojego rytmu dnia. Gotowy przegląd znajdziesz w kategorii melatonina na sen.

Produkty dostępne w aptece Webpharm

Informacja o produktach dostępnych w naszej aptece internetowej.

Melatonina LEK-AM →

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

FAQ — najczęstsze pytania

Po jakim czasie działa melatonina?

Szybkie postacie osiągają szczyt działania po około 50 minutach. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu działają wolniej, ze szczytem po około 3 godzinach po posiłku. Przy zaburzeniach rytmu snu pełny efekt bywa widoczny dopiero po około dwóch tygodniach regularnego stosowania.

Ile miligramów melatoniny na sen?

Przy skróceniu czasu zasypiania sprawdza się 1 mg krótko przed snem. Przy jet lagu stosuje się 0,5–5 mg, a dawki powyżej 5 mg nie dają dodatkowej korzyści.

Czy melatoninę można łączyć z alkoholem?

Nie. Melatoniny nie stosuje się po spożyciu alkoholu, bo alkohol zaburza jej działanie.

Czy melatonina działa jak lek nasenny?

Nie do końca. Melatonina ustawia zegar biologiczny, a nie wyłącza mózgu na siłę, więc jej wpływ na samo zasypianie jest umiarkowany.

O której porze brać melatoninę?

Wieczorem. Szybkie tabletki lub krople przyjmuje się 30–60 minut przed snem. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu bierzesz 1–2 godziny przed snem, po posiłku.

Czy melatonina jest bezpieczna dla dzieci?

Opisane tu preparaty są przeznaczone dla dorosłych. Melatoninę zawsze trzymaj poza zasięgiem dzieci, bo przypadkowe zażycie może im zaszkodzić.

Na co pomaga melatonina?

Lek bez recepty pomaga przy jet lagu, pracy zmianowej i zaburzeniach rytmu snu u osób niewidomych. Lek na receptę o przedłużonym uwalnianiu stosuje się krótkotrwale przy bezsenności ze złą jakością snu u osób po 55. roku życia.

Źródła

Charakterystyki produktów leczniczych i akty prawne

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Melatonina LEK-AM, 1 mg / 3 mg / 5 mg, tabletki — Rejestr Produktów Leczniczych, URPL, 07.04.2023.
  2. Circadin 2 mg Prolonged-release Tablets — Summary of Product Characteristics — Electronic Medicines Compendium (emc), EMA.
  3. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. — EUR-Lex, Dz.U. UE L 136 z 25.05.2012.

Publikacje naukowe

  1. Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. Meta-Analysis: Melatonin for the Treatment of Primary Sleep Disorders. PLoS One. 2013;8(5):e63773.
  2. Fatemeh G, Sajjad M i wsp. Efficacy on sleep parameters and tolerability of melatonin in individuals with sleep or mental disorders. Neurosci Biobehav Rev. 2022.
  3. Herxheimer A, Petrie KJ. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag. Cochrane Database Syst Rev. 2002;(2):CD001520.
  4. Savage RA, Zafar N, Yohannan S, Miller J-MM. Melatonin. StatPearls, NCBI Bookshelf.
  5. Cohen PA, Avula B, Wang Y-H, Katragunta K, Khan I. Quantity of Melatonin and CBD in Melatonin Gummies Sold in the US. JAMA. 2023;329(16):1401–1402.

Instytucje zdrowia publicznego

  1. Lelak K, Vohra V, Neuman MI, Toce MS, Sethuraman U. Pediatric Melatonin Ingestions — United States, 2012–2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(22):725–729.
  2. National Health Service (NHS). Melatonin: how and when to take it.

Zastrzeżenie. Artykuły publikowane na blogu Apteki Przyjaznej Webpharm mają charakter informacyjno-edukacyjny. Nie są poradą lekarza, farmaceuty ani dietetyka i nie odnoszą się do indywidualnej sytuacji zdrowotnej czytelnika. Zawarte w nich informacje nie mogą stanowić jedynej podstawy do rozpoczęcia lub zmiany leczenia, modyfikacji dawkowania ani zmiany nawyków.

Przed zastosowaniem każdego preparatu przeczytaj ulotkę dołączoną do opakowania i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Nie lecz się samodzielnie. Jeśli objawy się utrzymują lub nasilają, zgłoś się do lekarza. Apteka Przyjazna Webpharm nie ponosi odpowiedzialności za skutki wykorzystania informacji zawartych w artykułach.