Doksylamina – co to i na co się ją stosuje?

Doksylamina to substancja czynna zaliczana do leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji. Jej podstawowym zastosowaniem jest krótkotrwałe leczenie zaburzeń snu, głównie trudności z zasypianiem. Mechanizm działania opiera się na blokowaniu receptorów histaminowych H1 w ośrodkowym układzie nerwowym. Histamina odpowiada między innymi za utrzymanie stanu czuwania, dlatego jej zahamowanie prowadzi do obniżenia aktywności układu nerwowego i ułatwienia zasypiania. Poza zastosowaniem nasennym doksylamina znajduje również miejsce w terapii objawowej przeziębień oraz reakcji alergicznych. Dzięki właściwościom przeciwhistaminowym może ograniczać objawy takie jak katar wodnisty, kichanie, łzawienie oczu czy świąd błon śluzowych. Z tego względu bywa składnikiem preparatów złożonych stosowanych w objawowym leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych. Doksylamina nie wpływa na przyczynę bezsenności ani alergii. Jej działanie polega wyłącznie na czasowym zmniejszeniu objawów. Z tego powodu zaleca się jej stosowanie jako rozwiązanie doraźne — w okresach przejściowych, związanych na przykład ze stresem, zmianą trybu życia, podróżami czy krótkotrwałymi infekcjami. Przy przewlekłych problemach ze snem konieczna jest diagnostyka przyczyny zaburzeń.

Czy doksylamina uzależnia?

Doksylamina nie jest lekiem uzależniającym w sensie farmakologicznym. Nie oddziałuje na układ nagrody w mózgu w sposób charakterystyczny dla substancji powodujących uzależnienie fizyczne lub psychiczne. Po odstawieniu doksylaminy nie pojawia się zespół odstawienny w postaci objawów takich jak drżenie, niepokój, pot czy silne pobudzenie. Może jednak wystąpić zjawisko tolerancji, polegające na stopniowym osłabieniu odczuwalnego działania nasennego przy tej samej dawce. W takiej sytuacji część osób sięga po kolejne tabletki, co prowadzi do nieprawidłowego schematu stosowania. Taki mechanizm nie jest uzależnieniem w ścisłym znaczeniu, ale stanowi czynnik ryzyka nadużywania leku. Długotrwałe przyjmowanie doksylaminy nie jest zalecane także z powodu możliwości wystąpienia działań niepożądanych, takich jak przewlekła senność w ciągu dnia, zaburzenia koncentracji, suchość błon śluzowych czy uczucie zmęczenia. Z tego względu doksylamina powinna być stosowana wyłącznie przez krótki czas, zgodnie z zaleceniami z ulotki lub lekarza.

Czy doksylamina jest silna?

Działanie doksylaminy wynika z jej bezpośredniego wpływu na struktury ośrodkowego układu nerwowego odpowiedzialne za czuwanie. Po przyjęciu tabletki efekt uspokajający pojawia się zwykle w czasie od 30 do 60 minut. Sen wywołany działaniem doksylaminy utrzymuje się przez kilka godzin, jednak u części osób może wystąpić również senność poranna. Zakres działania doksylaminy zależy od wielu czynników, w tym od wieku, masy ciała, stanu zdrowia oraz jednoczesnego stosowania innych leków. U osób starszych efekt uspokajający może utrzymywać się dłużej i wiązać się z większym ryzykiem zaburzeń równowagi czy spowolnienia reakcji. Podobne nasilenie działania obserwuje się przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu lub leków działających depresyjnie na układ nerwowy. Doksylamina wpływa także na koncentrację, czas reakcji oraz koordynację ruchową. Z tego względu po jej zastosowaniu nie powinno się prowadzić pojazdów ani obsługiwać urządzeń wymagających skupienia. U części osób pojawiają się zawroty głowy, uczucie ciężkości w głowie lub spadek wydolności psychoruchowej, co należy brać pod uwagę przy wyborze czasu przyjęcia leku.

Czy doksylamina jest bez recepty?

Doksylamina jest dostępna w aptekach bez recepty, jednak wyłącznie w określonych dawkach i w preparatach przeznaczonych do krótkotrwałego stosowania. Najczęściej występuje w postaci tabletek nasennych dedykowanych osobom dorosłym, które okresowo mają trudności z zasypianiem. Dostępność bez recepty oznacza, że pacjent może samodzielnie sięgnąć po lek, jednak nie zwalnia to z obowiązku przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Doksylamina posiada określone przeciwwskazania, do których należą między innymi jaskra z wąskim kątem przesączania, zatrzymanie moczu, rozrost gruczołu krokowego, a także nadwrażliwość na substancję czynną. Ostrożność należy zachować także u osób z chorobami układu oddechowego. Nie zaleca się łączenia doksylaminy z alkoholem ani z innymi lekami o działaniu uspokajającym, ponieważ może to prowadzić do nadmiernego zahamowania ośrodkowego układu nerwowego. Pomimo statusu leku OTC, w sytuacji utrzymujących się problemów ze snem konieczna jest konsultacja lekarska w celu ustalenia przyczyny zaburzeń.